نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 دانشجوی دکتری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 کارشناس ارشد، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
This study examines the influence of managerial personality traits—specifically narcissism and managerial ability—on corporate debt costs. It is posited that financial institutions perceive narcissistic managers as riskier, resulting in higher borrowing costs. Conversely, managerial ability enhances decision-making quality and mitigates agency conflicts, thereby reducing the cost of debt. The analysis draws on data from 129 firms listed on the Tehran Stock Exchange between 2015 and 2022. Narcissism is measured using both signature size and a psychological signature index. The findings indicate a positive association between managerial narcissism and debt costs, while managerial ability exhibits a negative relationship. Notably, the interaction between narcissism and ability is statistically insignificant when narcissism is measured by signature size but becomes significant when using the psychological index. This suggests that managerial ability can attenuate the adverse effects of narcissism. The results further identify highly capable, non-narcissistic managers as the most effective profile for minimizing debt costs. Additional analyses reveal a U-shaped nonlinear relationship between narcissism and the cost of debt, as well as a linear inverse relationship between ability and debt cost. This study contributes to the existing literature by incorporating a psychology-based measure of narcissism and by exploring the joint impact of managerial traits. The findings offer meaningful implications for financial decision-making and credit risk assessment.
Keywords: Managerial Narcissism, Managerial Ability, Cost of Debt.
JEL Classification: G32, D22, M12, D91.
Introduction
Recent literature highlights growing concerns regarding executive narcissism and its impact on firm outcomes, particularly the cost of debt. While narcissistic traits may promote innovation and attract market attention, they can also exacerbate agency conflicts and increase risk-taking behavior, thereby elevating external financing costs. In contrast, managerial ability is widely regarded as a mitigating factor, given its role in enhancing strategic decision-making and promoting transparent financial reporting. However, prior research has produced mixed results, particularly in emerging markets such as Iran. This study aims to reconcile these divergent findings by examining whether managerial ability can offset the detrimental effects of narcissism on the cost of debt. It employs a psychological measure of narcissism alongside the conventional signature size metric and incorporates a scenario-based framework to classify managers into distinct profiles—such as capable non-narcissists and incapable narcissists. Additionally, the study explores the potential for nonlinear dynamics in the relationship between narcissism and debt cost, thereby offering a more nuanced understanding beyond the traditionally assumed linear model.
Materials & Methods
This study is applied and correlational in nature, utilizing data from 129 companies listed on the Tehran Stock Exchange between 2015 and 2022. CEO narcissism is assessed using two methods: (1) the natural logarithm of the CEO’s signature area, measured via ImageJ software, and (2) a psychological index based on signature characteristics—such as complexity, presence of vertical lines, inclusion of the CEO’s name, and counterclockwise orientation—scored on a scale from 0 to 4. Managerial ability is evaluated using the Demerjian DEA-based model, where inputs include cost of goods sold (COGS), selling, general and administrative expenses (SG&A), fixed assets, and intangible assets, with sales serving as the output. The efficiency score derived from this model is then regressed on firm-specific variables, and the residuals are used as a proxy for managerial ability. The cost of debt (COD) is calculated by dividing interest expense by total liabilities. Panel data regressions with robust standard errors are employed, controlling for firm size, leverage, profitability, board independence, CEO tenure, CEO duality, and both industry and year fixed effects.
Findings
The results indicate that managerial narcissism is associated with an increase in the cost of debt, whereas managerial ability has a mitigating effect, leading to lower debt costs. However, the interaction between narcissism and managerial ability is not statistically significant when narcissism is measured by signature size. In contrast, when narcissism is assessed using a psychological signature index, the interaction becomes significant, suggesting that managerial ability can offset the adverse effects of narcissism on the cost of debt. Furthermore, when managers are categorized into distinct profiles—capable non-narcissists, incapable narcissists, and others—capable non-narcissistic managers emerge as the most effective in minimizing debt costs. Additional analyses reveal a U-shaped nonlinear relationship between managerial narcissism and the cost of debt, while managerial ability maintains a consistently negative linear association with debt costs.
Discussion and Conclusion
The findings highlight the complex and sometimes opposing roles of managerial traits in shaping corporate financing outcomes. While narcissism is often viewed as detrimental, it may offer certain advantages at moderate levels by fostering confidence and promoting innovation. However, excessive narcissism amplifies risk-taking and agency conflicts, ultimately leading to higher debt costs. In contrast, managerial ability consistently mitigates financial risk through enhanced decision-making and greater transparency. The significant interaction between the two traits suggests that managerial ability can buffer the negative effects of narcissism. The use of a psychological index to measure narcissism adds a nuanced perspective, uncovering associations that conventional metrics may overlook. These insights underscore the importance for policymakers, investors, and creditors to consider both psychological and competence-based evaluations of executives when assessing corporate risk and governance quality. Overall, the study contributes to the literature on behavioral finance and managerial decision-making in emerging markets, emphasizing the utility of multidimensional executive profiling in financial analysis.
کلیدواژهها [English]
در پژوهشهای اخیر خودشیفتگی مدیران به مسئلهای اساسی تبدیل شده است. این موضوع که خودشیفتگی چگونه بر هزینۀ بدهی برای تأمین مالی تأثیر میگذارد، هنوز یک سؤال تجربی است (Kim & Anderson, 2024). خودشیفتگی بیشتر با خودخواهی و تکبر همراه است و جامعه تمایل دارد به افرادی که از آنها خوششان نمیآید، برچسب خودشیفتگی بزند (Mahdavi & Namjou, 2023)؛ بااینحال، هر فردی درجاتی از خودشیفتگی دارد که ممکن است برای عملکرد روزانه مفید باشد (Holtzman & Donnellan, 2015). خودشیفتگی شامل احساس خودبزرگبینی، نیاز به تحسین و همدلینکردن با دیگران است. خودشیفتهها دارای شخصیتهای بینا، برونگرا و کاریزماتیک هستند که آنها را به رهبران طبیعی تبدیل میکند (Brunell et al., 2008). بسیاری از مدیران اجرایی (مدیرعامل) ویژگیهای خودشیفتگی را نشان میدهند (Maccoby, 2004) و نتایج پژوهشها نشان میدهد که مدیران خودشیفته میتوانند برای سهامداران، ازطریق نوآوری و رشد، ارزش بیشتری ایجاد کنند (Kashmiri et al., 2017) و عملکرد شرکت را بهبود میبخشند (Ham et al., 2018).
خودشیفتگی مدیران ممکن است برخی اثرات مثبت مانند افزایش نوآوری یا بهبود عملکرد سهام داشته باشد؛ بااینحال، در شرکتهایی که بدهی دارند، این ویژگی میتواند تضاد نمایندگی را تشدید کند و موجب افزایش هزینۀ بدهی شود؛ بنابراین، ارتباط مثبتی بین خودشیفتگی مدیرعامل و هزینههای بدهی زیادتر وجود دارد. هرچه نمرات خودشیفتگی مدیران افزایش یابد، هزینۀ تأمین مالی نیز بیشتر میشود. این موضوع نشان میدهد که بدهی نمایندگی در چنین شرکتهایی بیشتر است. درمقابل، شرکتهایی که مدیران آنها خودشیفتگی کمتری دارند، هزینۀ بدهی پایینتری میپردازند. از دید دیگر، دارندگان اوراق بهادار به مدیران خودشیفته اعتماد ندارند. آنها رفتار این مدیران را به ضرر منافع خود میدانند. این بیاعتمادی باعث افزایش تضاد بین سهامداران و دارندگان اوراق میشود؛ درنتیجه، هزینۀ تأمین مالی ازطریق بدهی افزایش مییابد (Kim & Anderson, 2024).
باتوجهبه پژوهشهای گذشته نمیتوان خودشیفتگی مدیران را عاملی منفی برای ارزش شرکت تصور کرد؛ بااینحال، این ویژگی ممکن است ازطریق افزایش هزینۀ بدهی باعث کاهش ارزش شرکت شود؛ بنابراین، این پرسش مطرح میشود که خودشیفتگی چه اثری بر هزینۀ بدهی دارد؛ پس، باید بررسی کرد چه عواملی میتواند باعث شود خودشیفتگی بر ارزش شرکت تأثیر مثبت یا منفی بگذارد. یکی از این عوامل میتواند توانایی مدیران باشد. این توانایی ممکن است تفاوتها در نتایج را توضیح دهد (Dalwai et al., 2023). مدیران توانمند در حوزۀ کسبوکارها، صنایع و محصولاتی که به کار آنها مرتبط است، دانش بالایی دارند؛ این امر به موفقیت سازمان کمک میکند (Nekouizadeh et al., 2020). مدیران توانا در مقایسه با سایر مدیران قادر به تصمیمگیری بهتر، مدیریت کارآمد کارکنان و شناسایی روندها و فناوریهای آینده هستند (Demirjian et al., 2012). نظریۀ سطوح بالا، مدیران ارشد و سطح بالا را بهعنوان منابع انسانی حیاتی میداند که به تدوین راهبردهای مؤثر مانند راهبردهای مرتبط با ساختار سرمایه کمک میکند. مدیران با توانایی زیاد بیشتر احتمال دارد برای هزینۀ کمتر بدهی مذاکره کنند؛ زیرا به کاهش عدم تقارن اطلاعاتی بین مدیران و سهامداران کمک میکنند و خود را از مدیران با توانایی کم متمایز میکنند (Dalwai et al., 2023). دالوایی و همکاران (Dalwai et al., 2023) بیان کردند که مدیران با توانایی زیاد، نقش اساسی در سیاست مالی شرکت دارند و هزینۀ بدهی را به دلیل کاهش تضاد نمایندگی کاهش میدهند؛ بنابراین، میتوان گفت که توانایی بالای مدیران میتواند اثرات خودشیفتگی مدیران بر هزینۀ بدهی را کمتر کند. درواقع مدیران توانای خودشیفته باید از مدیران خودشیفته بدون توانایی یا با توانایی کم تفکیک شوند؛ بااینحال در پژوهشهای گذشته چنین مسئلهای بررسی نشده است.
بررسی نقش دوگانۀ خودشیفتگی مدیران و تأثیر آن بر هزینههای بدهی در ایران اهمیت زیادی دارد؛ زیرا با افزایش شرکتهای خصوصی و رقابت برای جذب سرمایه، تصمیمات مدیران اهمیت بیشتری پیدا کرده است. این پژوهش میتواند به سرمایهگذاران و تأمینکنندگان مالی کمک کند تا ریسکهای مربوط به شخصیت و توانایی مدیران را بهتر بشناسند. نتایج این پژوهش میتواند سیاستهای تأمین مالی و مدیریت شرکتها را بهبود دهد. درنتیجه، شرکتها میتوانند از آثار منفی خودشیفتگی جلوگیری کنند و از تواناییهای مدیران بهره ببرند. دلایل مختلفی برای ضرورت این پژوهش وجود دارد: نخست، در شرایط اقتصادی ناپایدار ایران، شناسایی ویژگیهای شخصیتی و توان مدیریتی مدیران برای کنترل هزینۀ بدهی بسیار مهم است؛ دوم، در زمانی که شرکتها به دنبال جذب سرمایه و کاهش هزینههای مالی هستند، شناخت تأثیر خودشیفتگی و توانایی مدیران میتواند به تصمیمگیری بهتر سرمایهگذاران و اعتباردهندگان کمک کند؛ درنهایت، یافتههای این پژوهش میتواند راهنمای شرکتها باشد تا از مدیرانی با توانایی زیاد و خودشیفتگی کنترلشده استفاده کنند. این کار باعث کاهش ریسک مالی و افزایش ارزش شرکت میشود.
در این پژوهش برخلاف پژوهشهای گذشته در داخل کشور (Bazrafshan et al., 2018; Hassanzadeh, 2023) از شاخص جدیدی (شاخص روانشناسی امضا بهجای اندازۀ امضا) نیز برای بررسی خودشیفتگی مدیران استفاده شده است که ازاینحیث دانشافزایی دارد و خلأ پژوهشهای انجامشده در این زمینه را برطرف میکند. این شاخص در مطالعات چاترجی و هامبریک (Chatterjee & Hambrick, 2007)، کتل و هابل (Kettle & Haubl, 2011)، هام و همکاران (Ham et al., 2017, 2018)، چو و همکاران (Chou et al., 2015) و هو و همکاران (Hou et al., 2024) استفاده شده است و از تحلیل ویژگیهای امضا (مانند اندازه، فشار، شیب، زاویه و خوانایی) بهعنوان شاخصهایی از ویژگیهای شخصیتی مانند خودشیفتگی استفاده کردهاند.
علاوهبراین، مطالعات پیشین توانایی مدیریتی زیاد را با سطح عالی از نوآوریها، تأمین مالی با بدهی کوتاهمدت بیشتر (Khoo & Cheung, 2022)، کسب سود اقتصادی بیشتر ازطریق فرصتهای سرمایهگذاری و محافظهکاری حسابداری (Haider et al., 2021)، لحن مثبت در اعلام سود (Luo & Zhou, 2017) و گزارش سود با کیفیت عالی (Lee et al., 2018) مرتبط دانستهاند؛ بااینحال، پژوهشهای محدودی (Alinnejad & Tarfi, 2017; Ansarizadeh et al., 2023; Mohammadi & Hamzeh, 2023). دربارۀ بازارهای نوظهور وجود دارد که توانایی مدیریتی را در زمینۀ هزینهها و منافع شرکت و بهخصوص هزینۀ بدهی بررسی میکنند. البته باید گفت که در ایران عمدۀ پژوهشهای انجام شده به توانایی مدیریت توجه داشتهاند و خودشیفتگی در این حوزه بررسی نشده است؛ بنابراین، دانشافزایی دیگر این پژوهش به دلیل تفاوتهای مدیران توانای خودشیفته و مدیران خودشیفته بدون توانایی، میتواند دوچندان شود. پژوهش حاضر پیوند تجربی جدیدی بین خودشیفتگی مدیرعامل، توانایی مدیرعامل و هزینۀ تأمین مالی ازطریق بدهی ایجاد میکند. درک این رابطه باتوجهبه رواج تمایلات خودشیفتگی در بین مدیران و نقش حیاتی تأمین مالی بدهی برای شرکتها دارای اهمیت است؛ درنهایت این پژوهش به دلیل آنکه به روابط غیرخطی خودشیفتگی و توانایی مدیران و هزینۀ بدهی توجه میکند، میتواند دارای اهمیت باشد. در ادامه ابتدا به مبانی نظری فرضیهها و پیشینۀ پژوهش پرداخته شده، سپس روش پژوهش و یافتهها بیان شده و در پایان نتیجهگیری و پیشنهادها مطرح شده است.
در رابطه با خودشیفتگی مدیران باید گفت که بزرگنمایی بهعنوان سنگ بنای خودشیفتگی مدیران، بهصورت احساس خودبزرگبینی زیاد، تکبر و گرایش به اغراق آشکار میشود. این ویژگیها بیشتر در رفتار مدیران نیز وجود دارد. بهطوریکه مدیران خودشیفته، با ویژگی بزرگنمایی و خودمحوری، همواره در شرکتها شناخته میشوند. شرکتهایی که به دنبال توجه عمومی هستند ممکن است به دلیل توانایی چنین مدیرانی در جلبتوجه رسانهها، مدیران اجرایی با تمایلات خودشیفتگی را استخدام کنند (Aabo et al., 2022). این موضوع نشاندهندۀ اثر تطابقی بالقوه بین ویژگیهای شخصیتی اجرایی و ویژگیهای شرکت است که بهطور بالقوه بر رابطۀ بین خودشیفتگی مدیرعامل و هزینههای بدهی تأثیر میگذارد. درحالیکه تصویر سنتی مدیر خودشیفته بیشتر بر بزرگنمایی ازقبیل خودبینی فراوان و خودپسندی تأکید میکند، مدیران غیرخودشیفته تصویر متفاوتی دارند (Zajenkowski et al., 2018). مدیران غیرخودشیفته یا با خودشیفتگی کم تمایل دارند درونگرا باشند، به ادراکات دیگران حساسیت نشان میدهند و حتی ممکن است خودنمایی متوسطی از خود نشان دهند (Kong et al., 2021). اگرچه هر دو زیرمجموعه دارای تصویری بزرگ از خود هستند، اما تمایز اصلی در روابط بینفردی آنها نهفته است. مدیران خودشیفته تمایل دارند از روابط با دیگران در راستای منافع شخصی خود بهرهبرداری کنند؛ درحالیکه سایر مدیران برای نظرات و رفاه دیگران ارزش قائلاند و آنها را در اولویت قرار میدهند. پژوهشها نشان میدهد که خودشیفتگی مدیران در محیطهای سازمانی، بهویژه در میان رهبری شرکتها شایعتر است (Campbell et al., 2011).
در شرکتهایی که ازطریق بدهی تأمین مالی میکنند، مدیران میتوانند با مشارکت در جایگزینی دارایی و تغییر ریسک، یعنی هزینۀ نمایندگی بدهی، به نفع سهامداران عمل کنند. اگر مدیران خودشیفته اقداماتی را دنبال کنند که به نفع سهامداران و با صرف هزینه از جیب تأمینکنندگان مالی همراه باشد، آنگاه شرکتهایی با مدیران خودشیفته، هزینۀ بدهی بیشتری را در مقایسه با شرکتهایی با مدیران غیر خودشیفته تجربه خواهند کرد (Kim & Anderson, 2024). درواقع تأمینکنندگان مالی همواره نگران سرمایهگذاریهای خود در شرکتهایی هستند که توسط افراد خودشیفته مدیریت میشوند (Kim & Anderson, 2024)؛ بنابراین، شرکتهای با مدیران خودشیفته معمولاً در مقایسه با شرکتهایی که دارای رهبران غیر خودشیفته هستند، با هزینههای استقراض بیشتری روبهرو میشوند؛ زیرا تأمینکنندگان مالی ریسک بیشتری برای شرکتهای با مدیران خودشیفته متصور هستند؛ در این راستا بزرگنمایی در مدیران خودشیفته بهطور چشمگیری این اثر را تشدید میکند. این رفتار مدیران خودشیفته برای تأمینکنندگان مالی بهعنوان منشأ ریسک تلقی میشود و تضاد ذاتی بین سهامداران و تأمینکنندگان مالی را تشدید میکند. مدیران خودشیفته در مقایسه با همتایان غیر خودشیفته خود درگیر سرمایهگذاریهای مخاطرهآمیز هستند؛ بنابراین، تأمینکنندگان مالی در شرکتهایی که توسط مدیران خودشیفته رهبری میشوند، بازدهی بیشتری طلب میکنند؛ بهبیاندیگر تأمینکنندگان مالی، مدیران خودشیفته را برای منافع خود پرمخاطره میدانند (Kim & Anderson, 2024). از منظر نظری، میتوان رابطۀ بین خودشیفتگی و رفتارهای ریسکپذیر را با «نظریۀ هویت اجتماعی» تبیین کرد. براساس این نظریه، افراد خودشیفته برای تثبیت هویت ممتاز خود در سازمان، تمایل دارند وارد تصمیمگیریهای پرریسک شوند تا از این طریق، برتری خود را در گروه نشان دهند. «نظریۀ رفتار برنامهریزیشده» بیان میکند که نگرش افراد به یک رفتار (مانند ریسکپذیری) در کنار هنجارهای اجتماعی و احساس کنترل به رفتار نهایی منجر میشود؛ مدیران خودشیفته به دلیل نگرش مثبت به ریسک و باور به کنترل زیاد، احتمال بیشتری برای ورود به تصمیمات پرخطر دارند (Kim & Anderson, 2024).
کیم و اندرسون (Kim & Anderson, 2024) با بررسی رابطۀ بین خودشیفتگی مدیرعامل و هزینۀ نمایندگی بدهی نشان دادند که مدیران خودشیفته، هزینههای استقراض بیشتری را متحمل میشوند. هو و همکاران (Hou et al., 2024) رابطۀ بین خودشیفتگی مدیرعامل و رتبهبندی اعتباری را بررسی کردند؛ در این راستا با استفاده از اندازۀ امضای شخصی مدیرعامل برای اندازهگیری خودشیفتگی دریافتند که خودشیفتگی مدیرعامل با رتبههای اعتباری بدتری همراه است. حسنزاده کوچو و همکاران (Hassanzadeh et al., 2024) نیز بیان کردند که مدیران خودشیفته پاداشهای بیشتری برای خود قائل میشوند و از این طریق موقعیت خود را در سازمان مستحکم میکنند. حسنزاده کوچو (Hassanzadeh, 2023) نیز بیان کرد که در تصمیمگیری مدیران و سرمایهگذاران در رابطه با ساختار بدهی، علاوهبر اطلاعات، یکسری دیدگاهها و عوامل روانشناختی همچون خودشیفتگی مدیران نیز بر تصمیم آنها تحت تأثیر میگذارد. ملکی و همکاران (Maleki et al., 2023) با بررسی رابطۀ بین خودشیفتگی سازمانی مدیران و بحرانهای مالی نشان دادند که رابطۀ مستقیمی بین خودشیفتگی مدیران با بحرانهای مالی وجود دارد. مطالعات پیشین بهطور مکرر نشان دادهاند که خودشیفتگی مدیران، بهویژه مدیرعامل، با پیامدهای مالی نامطلوبی مانند افزایش هزینۀ بدهی، کاهش رتبۀ اعتباری و افزایش احتمال بحرانهای مالی مرتبط است. همچنین، عوامل روانشناختی مانند خودشیفتگی میتوانند بهطور درخور توجهی بر تصمیمات مالی مدیران تأثیر بگذارند.
مسئلهای که باید به آن توجه کرد آن است که رابطۀ بین خودشیفتگی مدیران و هزینۀ بدهی شرکتها ممکن است بهصورت غیرخطی و بهصورت منحنی Uشکل باشد؛ به این معنا که در سطوح پایین تا متوسط خودشیفتگی، مدیران ممکن است با اتخاذ تصمیمات محتاطانهتر و بهینهتر، هزینۀ بدهی را کاهش دهند؛ زیرا خودشیفتگی کم میتواند به افزایش اعتمادبهنفس در تصمیمگیریهای مالی منجر شود و از رفتارهای بیشازحد ریسکپذیر جلوگیری کند؛ اما با افزایش بیشازحد خودشیفتگی، گرایش به رفتارهای ریسکپذیر و سرمایهگذاریهای مخاطرهآمیز افزایش یافته و درنتیجه هزینۀ بدهی شرکتها افزایش مییابد. این الگوی غیرخطی نشاندهندۀ پیچیدگی و دوگانگی تأثیر خودشیفتگی بر ساختار بدهی است و تأکید میکند که اثر خودشیفتگی بر هزینۀ بدهی نمیتواند تنها بهصورت رابطۀ خطی ساده مدلسازی شود. این رابطه با نظریههای روانشناختی مانند نظریۀ هویت اجتماعی و نظریۀ رفتار برنامهریزیشده هماهنگ است که بیان میکنند مدیران خودشیفته برای تثبیت موقعیت ممتاز خود در سازمان، ممکن است تصمیمات پرریسک اتخاذ کنند که به افزایش هزینۀ بدهی منجر میشود. در مطالعات گذشته مطالعهای یافت نشد که بتواند نشان دهد خودشیفتگی کم میتواند به افزایش اعتمادبهنفس در تصمیمگیریهای مالی منجر شود و از رفتارهای بیشازحد ریسکپذیر جلوگیری کند و هزینۀ بدهی را کاهش دهد؛ به همین دلیل باتوجهبه اینکه مطالعات بر رابطۀ مثبت و نه غیرخطی تأکید داشتهاند، پس فرضیۀ اول به شرح زیر تدوین شده است. شایان ذکر است که رابطۀ غیرخطی نیز در بخش آزمون حساسیت بررسی شده است:
فرضیۀ اول: خودشیفتگی مدیران تأثیر مثبت و معنادار بر هزینۀ بدهی شرکت دارد.
پژوهشهای متعدد در رابطه با توانایی مدیران (Bertrand & Schoar, 2003; Rozen-Bakher, 2018) نشان میدهد که ویژگیهای مدیران بر تصمیمات سرمایهگذاری شرکت تأثیر میگذارد؛ زیرا مدیران با تواناییهای متفاوت، انتظارات متفاوتی از آینده با اولویتهای ریسک دارند؛ بنابراین، بر تصمیمات و شایستگیها تأثیر میگذارد (Gan, 2019). به گفتۀ دمرجیان و همکاران (Demersjian et al., 2012)، مدیران توانمندتر روندهای فناوری و صنعت را بهتر درک میکنند، بهطور مداوم تقاضای محصول را پیشبینی میکنند، در پروژههای با ارزش بیشتر، سرمایهگذاری میکنند و کارکنان خود را کارآمدتر از مدیران کمتوان مدیریت میکنند. همچنین، مدیران با توانایی زیاد، دانش بیشتری از محیط اقتصاد کلان و موقعیتهای عملیاتی شرکت خود دارند. مدیران توانمندتر برای ارائۀ گزارشهای مالی با کیفیت عالی میتوانند تمایل به همکاری بیشتر با سرمایهگذاران، اعتباردهندگان، سهامداران و سایر ذینفعان داشته باشند، موانع مذاکره و هزینۀ معاملات را کاهش دهند (Demersjian et al., 2012). یافتههای رجبعلیزاده و اورادی (Rajabalizadeh & Oradi, 2022) نشان میدهد که مدیران با توانایی زیاد با عدم تقارن اطلاعاتی مرتبط هستند؛ زیرا افشای سرمایۀ فکری را کاهش میدهند.
بونسال و میلر (Bonsall & Miller, 2017) نشان میدهند که مهارت مدیریتی قویتر با ریسکهای کمتر در درآمدها و بازدۀ سهام آتی و دامنههای اعتباری ارائۀ اوراق قرضه کمتر مرتبط است. طبق نطریۀ سطوح بالا، مدیران با توانایی زیاد، اطلاعات خصوصی بیشتری را در اختیار دارند و بنابراین، اطلاعات ارزشمندتری را در اختیار بازار قرار میدهند (Hou & Cheong, 2022). مدیران با توانایی زیاد دانش تجاری برتری دارند که از آنها در تخمین اقلام تعهدی، پیشبینی سود و ادغام اطلاعات آیندهنگر دربارۀ جریانهای نقدی در سود جاری پشتیبانی میکند (Baik et al., 2020). مدیران با توانایی زیاد بیشتر احتمال دارد برای هزینۀ کمتر بدهی مذاکره کنند؛ زیرا به کاهش عدم تقارن اطلاعاتی بین مدیران و سهامداران کمک میکند و خود را از مدیران با توانایی کم متمایز میکند (Dalwai et al., 2023). شانگ (Shang, 2021) با بررسی نقش توانایی مدیریت در استفاده از هزینۀ بدهی کوتاهمدت، رابطۀ مثبتی را بین توانایی مدیریتی و استفاده از بدهی کوتاهمدت نشان داد. خو و چئونگ (Khoo & Cheung, 2022) نیز با بررسی رابطۀ توانایی مدیریتی و سررسید بدهی دریافتند شرکتهایی با توانایی عالی مدیران، با تأمین مالی بدهی کوتاهمدت بیشتری همراه هستند. این اثر برای شرکتهایی است که با مشکلات شدید عدم تقارن اطلاعاتی، شرکتهای بدون محدودیت یا شرکتهایی با کیفیت عالی گزارشگری قویتر میشوند. انصاریزاده و همکاران (Ansarizadeh et al., 2023) بین توانایی مدیریت و سررسید بدهی کوتاهمدت به رابطۀ مثبت و معناداری دست یافتند؛ بااینحال محمدی و حمزه (Mohammadi & Hamzeh, 2023) نشان دادند که توانایی مدیریتی بر هزینۀ بدهی تأثیر معناداری ندارد. این تفاوت میتواند ناشی از تفاوت در دورۀ زمانی، شرایط بازار سرمایه یا شاخصهای سنجش توانایی مدیریتی باشد؛ بنابراین، یافتههای پژوهش حاضر در راستای بدنۀ غالب ادبیات است، اما به تضادهای گزارششده نیز در تحلیل نهایی توجه شده است. علینژاد ساروکلائی و تارفی (Alinnejad & Tarfi, 2017) نیز نشان دادند که توانایی مدیریت با اهرم مالی ارتباط مثبت دارد. رشیدی (Rashidi, 2020) نشان داد که توانایی مدیریتی بر استفاده از شرایط مبتنیبر عملکرد در قراردادهای اعتباری تأثیر معنادار دارد. باتوجهبه توضیحات ارائهشده میتوان دریافت که توانایی زیادتر مدیران بهاحتمالزیاد موجب کاهش هزینۀ بدهی میشود. از اینرو، فرضیۀ دوم عبارت است از:
فرضیۀ دوم: توانایی مدیران تأثیر منفی و معنادار بر هزینۀ بدهی شرکت دارد.
باتوجهبه اثرات متضاد خودشیفتگی مدیران و توانایی مدیران بر هزینۀ بدهی، میتوان اذعان داشت که مدیران غیرتوانا و خودشیفته و مدیران توانای غیرخودشیفته دو سر طیف مدیریت شرکتها هستند و مدیران توانای خودشیفته در میان آنها قرار دارند و میتوانند بر هزینۀ بدهی تأثیر داشته باشند؛ در این راستا دمرجیان و همکاران (Demersjian et al., 2012) و خو و چئونگ (Khoo & Cheung, 2022) بیان کردند که مدیران توانا قادرند ازطریق تصمیمات بهینهسازی مالی و مدیریت بهتر ریسک، هزینۀ بدهی را کاهش دهند. محمدی و حمزه (Mohammadi & Hamzeh, 2023) نیز بین توانایی مدیران و هزینۀ بدهی رابطۀ غیرمعنادار نشان دادند و علینژاد ساروکلایی و تارفی (Alinnejad & Tarfi, 2017) رابطۀ مثبت نشان دادند. مالمندیر و تیت (Malmendier & Tate, 2005) و کیم و اندرسون (Kim & Anderson, 2024) معتقدند که مدیران خودشیفته به دلیل اعتماد بیشازحد به تواناییهای خود، تمایل به پذیرش ریسکهای مالیِ بیشتر دارند. این رفتار میتواند هزینۀ بدهی شرکت را افزایش دهد؛ بنابراین، ترکیب تأثیر مدیران خودشیفته و دارای توانایی زیاد بر هزینۀ بدهی میتواند برایناساس متفاوت باشد که توانایی نقش پررنگتری در کاهش هزینۀ بدهی دارد یا خودشیفتگی نقش بسزایی در افزایش هزینۀ بدهی دارد و تشخیص آن بهراحتی ممکن نیست.
در ابتدا، ازآنجاییکه خودشیفتگی مدیران را میتوان با مفاهیم ریسکپذیری و قابلیتهای پویا نیز توضیح داد (Somsing & Belbali, 2017)، مدیران غیرخودشیفته ممکن است بیشتر به راهحلهای آزمایششده و واقعی پایبند باشند؛ درحالیکه مدیران خودشیفته ممکن است بیشتر به دنبال رویکردهای جدید و آزمایشنشده باشند (Yung & Chen, 2018). آنها میتوانند با توانایی مدیریتی زیادتر، بر راهبرد نوآوری و عملکرد نوآوری را تا حد زیادی تأثیر بگذارند. از منظر تصمیمگیری، مدیران دارای شایستگیهای پیشرفته میتوانند به شرکت در اتخاذ تصمیمات راهبردی نوآوری منطقیتر و صحیحتر کمک کنند (Organ & Ghobadian, 2006). بهطور مشابه، از منظر سرمایهگذاری تحقیق و توسعه، مدیران با تواناییهای زیادتر تمایل دارند که هزینههای تحقیق و توسعه را به سمت پروژههای نوآوری امیدوارکنندهتر اختصاص دهند و به کاهش هزینههای تحقیق و توسعه درحین دستیابی به خروجی معادل کمک کنند (Chen et al., 2015).
از طرفی، ترجیح ریسک مدیران نیز میتواند بر توانایی آنها برای رهبری مؤثر تیمشان تأثیر بگذارد. مدیران غیرخودشیفته ممکن است کمتر الهامبخش تیمهای خود باشند؛ درحالیکه مدیران خودشیفته ممکن است بهعنوان افرادی بیپروا و تکانشی دیده شوند، بهخصوص زمانی که توانایی بالاتری دارند. مدیران توانمندتر در تبدیل ایدههای نوآورانه به محصولات جدید ارزشمند و تشویق نوآوریهای «رادیکال» که فراتر از پایگاه دانش شرکت است، مؤثرتر هستند (Chen et al., 2015)؛ علاوهبراین، عملکرد عملیاتی شرکت بهطور مثبت با توانایی مدیریتی مرتبط است (Cheng et al., 2020; Cui & Leung, 2020) و عملکرد عملیاتی میتواند تأثیر چشمگیری بر عملکرد نوآوری آن داشته باشد. شرکتی با عملکرد مالی قوی احتمالاً منابع لازم برای سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، استخدام استعدادهای برتر و کسب فناوریهای جدید را دارد. درعوض، شرکتی با عملکرد مالی ضعیف ممکن است مجبور شود این سرمایهگذاریها را کاهش دهد و توانایی خود را برای نوآوری محدود کند؛ بااینحال، درخور توجه است که افزایش توانایی مدیریتی در کنار خودشیفتگی مدیران ممکن است به سرمایهگذاری بیشازحد منجر شود که میتواند کارایی سرمایهگذاری را به خطر بیندازد (Habib & Hassan, 2017)؛ ازاینرو، فرض میشود که توانایی مدیریتی بهعنوان عامل تعدیلگر بین خودشیفتگی مدیران و هزینۀ بدهی عمل میکند؛ بااینوجود، در پژوهشهای قبلی نقش تعدیلگر توانایی مدیریتی بر رابطۀ خودشیفتگی و هزینۀ بدهی بررسی نشده است؛ پس، برای تعیین جهتگیری تأثیر آن به پژوهشهای تجربی بیشتری نیاز است؛ بنابراین، فرضیۀ سوم به شرح زیر است.
فرضیۀ سوم: اثرات تعاملی توانایی و خودشیفتگی مدیران تأثیر معناداری بر هزینۀ بدهی شرکت دارد.
پژوهشهای پیشین در زمینۀ رابطۀ ویژگیهای شخصیتی مدیران و هزینۀ بدهی عمدتاً بر دو جنبه متمرکز بودهاند: اول، تأثیر توانایی مدیریتی بر ساختار مالی و هزینۀ بدهی و دوم، بررسی اثرات خودشیفتگی بر هزینههای تأمین مالی. درحالیکه مطالعات مختلف نشان دادهاند که مدیران با توانایی زیادتر قادر به کاهش هزینۀ بدهی ازطریق تصمیمات مالی بهینهتر و کاهش ریسکهای مرتبط با شرکتها هستند (Demerjian et al., 2012; Malmandir & Tate, 2005)، اثرات منفی خودشیفتگی بر هزینههای تأمین مالی در برخی مطالعات بهویژه در بازارهای نوظهور کمتر توجه شده است. باوجود شواهد موجود درخصوص اثرات مثبت خودشیفتگی بر نوآوری و عملکرد شرکتها (Zhang et al., 2021)، توجه به ریسکهای مرتبط با ویژگیهای شخصیتی مدیران خودشیفته در رابطه با هزینۀ بدهی اغلب نادیده گرفته شده است. این پژوهش به دنبال پرکردن این خلأ و ارائۀ تحلیلی جامع از نقش دوگانۀ خودشیفتگی مدیران در تعیین هزینۀ بدهی است که میتواند در شرایط اقتصادی ناپایدار ایران اهمیت ویژهای داشته باشد؛ علاوهبراین، استفاده از شاخص روانشناسی امضا بهجای اندازۀ امضا در این مطالعه، دانشافزایی دیگری است که به غنای مطالعات موجود در این زمینه میافزاید و به تحلیل دقیقتر اثرات خودشیفتگی و توانایی مدیریتی بر هزینههای بدهی کمک میکند.
برای گردآوری دادهها از گزارشهای افشاشدۀ شرکتها در سایت کدال بهصورت دستی استفاده شده است. برای محاسبۀ متغیرها، تجزیهوتحلیل دادهها و آزمون فرضیهها از نرمافزار اکسل 2013 و ایویوز 13 استفاده شده است. الگوهای پژوهش ازطریق دادههای تابلویی و رگرسیون استاندارد مقاوم برآورد شده است. جامعۀ آماری پژوهش شامل کلیۀ شرکتهای حاضر در بورس اوراق بهادار تهران طی بازۀ زمانی 1394-1401 است که پس از اعمال محدودیتهای زیر، 129 شرکت (1032 سال-شرکت) انتخاب شدند. برای تضمین یکنواختی و قابلیت مقایسۀ دادهها، چند معیار برای انتخاب نمونه اعمال شد: نخست، شرکتهای هلدینگ، بیمه، مؤسسات اعتباری و بانکها به دلیل تفاوتهای اساسی در ساختار مالی و الزامات نظارتی کنار گذاشته شدند؛ دوم، تنها شرکتهایی وارد نمونه شدند که در کل دورۀ بررسی، عضویت فعال در بورس اوراق بهادار تهران داشتهاند تا پیوستگی دادهها حفظ شود؛ سوم، شرکتهایی انتخاب شدند که سال مالی آنها به پایان اسفندماه ختم میشود تا دورههای مالی مقایسهپذیر باشند؛ درنهایت، فقط شرکتهایی در نمونه قرار گرفتند که دادههای مالی موردنیاز پژوهش برای آنها بهطور کامل در دسترس بود تا تحلیلها با دقت و اعتبار کافی انجام گیرد.
براساس پژوهش کیم و اندرسون (Kim & Anderson, 2024) و دالوایی و همکاران (Dalwai et al., 2023) برای آزمون فرضیۀ اول و دوم الگوی رگرسیونی به شرح رابطۀ (1) برآورد شده است.
رابطۀ (1)
که در آن COD هزینۀ بدهی، Narcissism خودشیفتگی مدیران، Ability توانایی مدیران، CotrolVariables متغیرهای کنترلی، Industry و Year نیز متغیرهای دوارزشی برای کنترل صنعت و سال است. در رابطۀ (1)، انتظار بر این است که مثبت و معنادار و منفی و معنادار باشد. برای آزمون فرضیۀ سوم از الگوی رگرسیونی به شرح رابطۀ (2) استفاده شده است.
رابطۀ (2)
در رابطۀ (2)، متغیرها مشابه رابطۀ (1) است؛ با این تفاوت که اثرات تعاملی خودشیفتگی و توانایی مدیران نیز در الگو لحاظ شده است. در این الگو انتظار میرود که اثرات تعاملی خودشیفتگی و توانایی مدیران یعنی معنادار باشد؛ اما باتوجهبه پیشینۀ پژوهش دربارۀ جهت معناداری نمیتوان نظر مشخصی داد. در ادامه متغیرهای پژوهش تعریف شده است.
هزینۀ بدهی[1] متغیر وابسته و برابر با هزینۀ مالی تقسیم بر کل بدهیها است (Zalaghi et al., 2019). خودشیفتگی مدیران[2] متغیر مستقل است. پژوهشها نشان میدهد که اندازۀ امضا معیاری ساده از خودشیفتگی یک فرد است (Ham et al., 2018)؛ در این راستا مطابق با پژوهش کیم و اندرسون (Kim & Anderson, 2024) و حسنزاده (Hassanzadeh, 2023) از لگاریتم طبیعی مساحت امضای مدیران (میلیمتر مربع) بهعنوان خودشیفتگی مدیران استفاده شده است. برای محاسبۀ مساحت امضا از نرمافزار ImageJ بهره گرفته شده است که برای تجزیهوتحلیل تصویر کاربرد دارد.
باتوجهبه محدودیتهای احتمالی این شاخص (نظیر تأثیرپذیری از فضای فیزیکی امضا)، روش دوم نیز در نظر گرفته شد. در این روش، براساس ویژگیهای روانشناختی امضا (نظیر جهت امضا، پیچیدگی، خطوط عمودی و نوشتن اسم)، نمرهای بین 0 تا 4 به هر امضا اختصاص داده شد. این معیارها از مطالعات روانشناسی معتبر (Zweigenhaft, 1977; Koole & Pelham, 2003) اقتباس شده است. پژوهشهای قبلی در روانشناسی تأکید میکند که امضا بازنمایی نمادین قدرتمند از خود است و این موضوع زمانی نمود پیدا میکند که فرد اسم خود را در کنار امضا مینویسد (Kettle & Hubble, 2011; Ham et al., 2018, 2017; Chou et al., 2015; Hou et al., 2024 ). زینهافت و مارلوف (Zweigenhaft & Marlowe, 1973) نشان دادند که افراد با عزتنفس بیشتر دارای امضای بزرگتری هستند. شواهد بعدی از این شهود حمایت میکند که اندازۀ امضا و پیچیدگی و خطوط امضا بهطور قابلاعتمادی منیّت و تسلط (Zweigenhaft, 1977) و احترام به خود (Koole & Pelham, 2003) را اندازهگیری میکند. عزتنفس، منیّت، تسلط و احترام به خود، همگی از ویژگیهای برجستۀ خودشیفتگی هستند و این موضوع را تقویت میکنند؛ بنابراین، خودشیفتگی مدیران براساس روانشناسی امضا نیز اندازهگیری شده است؛ بهطوریکه خصوصیات امضا شامل 1- امضای خلاف جهت ساعت، 2- پیچیدگی امضا، 3- خطوط عمودی و 4- نوشتن اسم در نظر گرفته شده است؛ در همین راستا به هریک از این چهار خصوصیت مرتبط با امضا مقادیر صفر و یک (درصورت وجود هریک از ویژگیها عدد یک و درغیراینصورت عدد صفر) داده شده است؛ برای مثال اگر امضا برخلاف جهت عقربۀ ساعت باشد، عدد یک و درغیراینصورت صفر در نظر گرفته شده است. به همین ترتیب داشتن خطوط عمودی در امضا، نوشتن اسم در داخل امضا و وجود پیچیدگی در امضا نشاندهندۀ خودشیفتگی است و عدد یک در نظر گرفته شده است و درصورت وجودنداشتن چنین علائمی صفر خواهد بود (Zweigenhaft, 1977; Koole & Pelham, 2003)؛ درنهایت با جمع این مقادیر سطح خودشیفتگی مدیران اندازهگیری شده است که عددی بین صفر تا چهار خواهد بود. شایان ذکر است که برای افزایش دقت و کاهش سوگیری در امتیازدهی به ویژگیهای امضا (در شاخص روانشناسی امضا)، از چند ارزیاب مستقل استفاده شده و میزان توافق بین آنها با شاخص کاپا محاسبه شده است. دستورالعمل کدگذاری براساس چارچوبهای نظری مشخص (مانند نظریۀ گرافولوژی یا مطالعات روانشناسی شخصیت) تنظیم شده است.
توانایی مدیران[3] بهعنوان دیگر متغیر مستقل پژوهش حاضر است. برای اندازهگیری توانایی مدیریت از مدل دمرجیان و همکاران (Demersjian et al., 2012) استفاده شده است. در این مدل ابتدا براساس رویکرد تحلیل پوششی دادهها[4] سطح کارایی شرکت مشخص شده است. در روش تحلیل پوششی دادهها، درآمد حاصل از فروش بهعنوان خروجی و متغیرهای بهای تمامشده کالای فروشرفته، هزینههای عمومی، اداری و فروش، خالص اموال، ماشینآلات و تجهیزات و داراییهای نامشهود، بهعنوان ورودی در نظر گرفته شدهاند که به مقدار زیادی، حق انتخاب مدیریت را در دستیابی به درآمد مدنظر پوشش میدهند (Demirjian et al., 2012). برخلاف مدل دمرجیان باتوجهبه اینکه بیشتر شرکتها سرقفلی، هزینۀ تحقیق و توسعه و هزینۀ اجاره عملیاتی را گزارش نمیکنند، درحین تحلیل پوششی این سه متغیر حذف شد. سپس براساس الگوی رگرسیونی به شرح رابطۀ (3)، توانایی مدیران استخراج شده است. درواقع جزء خطای الگو بیانگر توانایی مدیران است.
رابطۀ (3)
FirmEfficiency، کارایی شرکت که از روش تحلیل پوششی دادهها استخراج شده است. Size، اندازۀ شرکت (لگاریتم طبیعی داراییها)، MarketShare سهم بازار شرکت (نسبت فروش شرکت به فروش صنعت)، FreeCashFlowIndicator افزایش (کاهش) در جریانهای نقدی عملیاتی شرکت است که درصورت افزایش در جریانهای نقدی، امتیاز یک و درصورت کاهش، امتیاز صفر به شرکت تعلق میگیرد. Age عمر شرکت، ForeignCurrencyIndicator متغیر صادرات است و درصورتیکه شرکت صادرات داشته باشد، امتیاز یک و در غیر اینصورت صفر میگیرد.
متغیرهای کنترلی نیز شامل اندازۀ شرکت (لگاریتم طبیعی کل داراییها)، اهرم مالی (نسبت بدهی به دارایی)، رشد شرکت (نسبت درآمد فروش سال مالی جاری به درآمد فروش قبلی سال مالی قبل)، بازدۀ دارایی (نسبت سود خالص به دارایی)، عمر شرکت (لگاریتم طبیعی تعداد سالهای لیستشدن شرکت در بورس)، استقلال هیئتمدیره (نسبت اعضای هیئتمدیره غیرموظف به کل اعضای هیئتمدیره)، تصدی مدیران (سابقۀ تصدی مدیران به سال)، دوگانگی وظایف مدیران (درصورتیکه مدیرعامل رئیس هیئتمدیره یا نائب رئیس هیئتمدیره باشد، برابر یک و درغیراینصورت صفر) و متغیرهای کنترلی سال و صنعت برای سالها و صنایع مختلف هستند.
در جدول (1) آمارههای توصیفی مرتبط با متغیرها ارائه شده است. شایان ذکر است که متغیرهای پژوهش در سطح خطای 5 درصد نرمالسازی شده است. درواقع مشاهدات پرت با 5درصد خطا با آخرین مشاهدۀ غیرپرت جایگزین شده است.
جدول (1): آمار توصیفی متغیرهای پژوهش
Table (1) Descriptive statistics of research variables
|
متغیرهای پیوسته |
||||||||
|
متغیر |
نماد |
میانگین |
میانه |
بیشترین |
کمترین |
انحراف معیار |
||
|
هزینۀ بدهی |
COD |
0/051 |
0/044 |
0/132 |
0/000 |
0/040 |
||
|
خودشیفتگی مدیران (اندازۀ امضا) |
Narcissism1 |
8/936 |
8/930 |
9/803 |
8/076 |
0/481 |
||
|
خودشیفتگی مدیران (روانشناسی امضا) |
Narcissism2 |
2/047 |
2/000 |
3/000 |
0/000 |
0/789 |
||
|
توانایی مدیران |
Ability |
0/000 |
0/003 |
0/202 |
-0/217 |
0/113 |
||
|
اندازۀ شرکت |
Size |
15/118 |
14/968 |
18/030 |
12/854 |
1/362 |
||
|
اهرم مالی |
LEV |
0/534 |
0/539 |
0/869 |
0/175 |
0/200 |
||
|
رشد شرکت |
Growth |
0/401 |
0/347 |
1/337 |
-0/247 |
0/429 |
||
|
بازدۀ دارایی |
ROA |
0/149 |
0/120 |
0/440 |
-0/046 |
0/137 |
||
|
عمر شرکت |
Age |
3/711 |
3/807 |
4/111 |
3/045 |
0/318 |
||
|
استقلال هیئتمدیره |
BoardInd |
0/657 |
0/600 |
1/000 |
0/000 |
0/185 |
||
|
تصدی مدیران |
MTenure |
3/899 |
2/000 |
22/000 |
1/000 |
3/990 |
||
|
متغیرهای گسسته |
||||||||
|
متغیر |
نماد |
تعداد یک |
تعداد صفر |
درصد یک |
درصد صفر |
|||
|
دوگانگی وظایف مدیران |
MDuality |
343 |
689 |
33/236 |
66/764 |
|||
براساس نتایج جدول (1) میانگین هزینۀ بدهی 051/0 است. درواقع شرکتها به میزان کل بدهی، 1/5درصد هزینۀ مالی دارند. بیشترین و کمترین هزینۀ بدهی نیز 2/13درصد و صفر است. در مطالعۀ زرعیان و همکاران (Zarayan et al., 2024) نیز هزینۀ بدهی بهطور میانگین 058/0 است؛ به همین ترتیب خودشیفتگی مدیران که براساس لگاریتم طبیعی مساحت امضا محاسبه شده است، برابر با 936/8 و میانگین خودشیفتگی براساس روانشناسی امضا نیز 047/2 است. درواقع مدیران شرکتها بهطور میانگین دو ویژگی از چهار ویژگی خودشیفتگی را دارند؛ بااینحال در امضای هیچیک از مدیران هر چهار ویژگی خودشیفتگی وجود ندارد و بیشترین خودشیفتگی برابر با 3 است. توانایی مدیران بهطور میانگین برابر با صفر است. دلیل صفربودن میانگین، محاسبۀ این متغیر براساس جزء خطای مدل کارایی شرکت است (Khajavi et al., 2022). میانگین اندازه و عمر به ترتیب 118/15 و 711/3 است؛ به همین ترتیب 4/53درصد از دارایی شرکتها ناشی از بدهی است؛ به همین ترتب بازدۀ دارایی شرکتها 9/14 است و درواقع طی حدود 7 سال شرکتها میتوانند به میزان کل داراییهای خود سود خالص محقق کنند. البته این بازدهی به دلیل تجدیدنشدن ارزیابی داراییها و رشد سود خالص بهواسطۀ تورم اتفاق افتاده است. میانگین استقلال هیئتمدیره 7/65درصد است و دورۀ تصدی مدیران نشان میدهد که بهطور میانگین هر مدیر 73/3 سال در مدیریت شرکت باقی میماند. بیشترین دورۀ تصدی 13 سال است. البته باید گفت که در این مطالعه به دلیل تمرکز بر توانایی و خودشیفتگی مدیران، دورۀ تصدی سالهای قبل از دورۀ مطالعه نیز در نظر گرفته شده است تا متغیرهای کنترلی دقیقتر باشد؛ به همین دلیل حداکثر دورۀ تصدی از حداکثر تعداد سالهای مطالعه بیشتر است. با بررسی متغیر دوارزشی دوگانگی وظایف مدیران نیز مشاهده میشود که در 2/33درصد از شرکتها مدیرعامل و رئیس یا نایبرئیس هیئتمدیره یکسان است.
شایان ذکر است که نتایج آزمون همبستگی گزارشنشده نشان میدهد که همبستگی زیادی بین متغیرهای توضیحی وجود ندارد. عامل تورم واریانس برای متغیرهای توضیحی بررسی شد که نشان داد مشکل همخطی بین متغیرهای توضیحی مدل اول وجود ندارد. در مدل دوم باوجود اثرات تعاملی بین اثرات تعاملی همخطی وجود داشت که براساس میانگینزدایی مشکل همخطی رفع شد.
از الگوهای رگرسیونی با اثرات ثابت با کنترل سال و صنعت بهره گرفته شده است؛ به همین دلیل نیازی به آزمونهای تشخیصی پیرامون دادههای ترکیبی مانند آزمون ضرایب لاگرانژ، آزمون چاو و آزمون هاسمن نبوده است. در جدول 2، نتایج آزمون فرضیههای پژوهش گزارش شده است.
جدول (2): نتایج فرضیههای پژوهش
Table (2) Results of research hypotheses
|
|
|
مدل اول پژوهش |
مدل دوم پژوهش |
||
|
متغیر |
نماد |
ضریب |
آماره t |
ضریب |
آماره t |
|
ضریب ثابت |
C |
-0/058*** |
-2/755 |
-0/058*** |
-2/735 |
|
خودشیفتگی مدیران |
Narcissism |
0/003** |
2/089 |
0/003** |
2/013 |
|
توانایی مدیران |
Ability |
-0/027*** |
-4/033 |
-0/027*** |
-4/036 |
|
خودشیفتگی* توانایی مدیران |
Narcissism*Ability |
- |
- |
0/001 |
0/071 |
|
اندازۀ شرکت |
Size |
0/005*** |
6/948 |
0/005*** |
6/953 |
|
اهرم مالی |
LEV |
0/016*** |
3/476 |
0/016*** |
3/467 |
|
رشد شرکت |
Growth |
0/002 |
0/728 |
0/002 |
0/730 |
|
بازدۀ دارایی |
ROA |
-0/062*** |
-8/416 |
-0/062*** |
-8/340 |
|
عمر شرکت |
Age |
-0/004* |
-1/701 |
-0/004* |
-1/688 |
|
استقلال هیئتمدیره |
BoardInd |
-0/010** |
-2/399 |
-0/011** |
-2/458 |
|
تصدی مدیران |
MTenure |
-0/0004* |
-1/824 |
-0/0004* |
-1/799 |
|
دوگانگی وظایف مدیران |
MDuality |
0/004** |
2/306 |
0/004** |
2/301 |
|
سال و صنعت |
Year&Industry |
کنترل شد |
|||
|
آماره F |
56/434 |
54/297 |
|||
|
سطح معناداری آماره F |
0/000 |
0/000 |
|||
|
ضریب تعیین |
0/603 |
0/603 |
|||
|
ضریب تعیین تعدیلشده |
0/592 |
0/591 |
|||
|
ناهمسانی واریانس (سطح معناداری) |
3/321(0/000) |
3/205(0/000) |
|||
|
خودهمبستگی (سطح معناداری) |
21/198(0/000) |
22/163(0/000) |
|||
|
حداکثر مقدار آماره VIF برای همخطی |
3/112 |
3/772 |
|||
* و ** و *** بهترتیب معناداری در سطح معناداری 90درصد و 95درصد و 99درصد را نشان میدهند.
همانطور که در جدول (2) مشاهده میشود، مشکلات ناهمسانی واریانس و خودهمبستگی در مدلهای پژوهش وجود دارد؛ در این راستا رگرسیون به روش خطای استاندارد مقاوم با لحاظکردن مشکلاتی ازقبیل ناهمسانی واریانس و خودهمبستگی خطاها استفاده شده است (Aflatouni, 2018). سطح معناداری آماره F در هر دو الگوی رگرسیونی کمتر از سطح خطای 5درصد است که بیانگر معناداری کلی مدل است. ضریب تعیین تعدیلشده که از قدرت اتکای بیشتری برخوردار است در مدل اول پژوهش برابر با 586/0 و در مدل دوم 592/0 است. درواقع متغیرهای تعریفشده در مدل اول و دوم به ترتیب 2/59درصد و 1/59درصد از متغیر وابسته یعنی هزینۀ بدهی را توضیح میدهند. علت کاهش ضریب تعیین تعدیلشده در مدل دوم آن است که حضور متغیر جدید درعین کاهش درجۀ آزادی، نتوانسته توضیحدهندگی را به نسبت بیشتری افزایش دهد. در راستای بررسی مناسببودن مدلهای رگرسیونی، آزمونهای تشخیصی نیز انجام شد. آزمون وایت برای بررسی ناهمسانی واریانس و آزمون بروش-گادفری برای خودهمبستگی سریالی اجرا شدند. نتایج این آزمونها نشان داد که مشکلات ناهمسانی واریانس و خودهمبستگی در مدل وجود دارد که با استفاده از رگرسیون خطای استاندارد مقاوم، مشکل ناهمسانی واریانس و خودهمبستگی تا حد زیادی کنترل شده است؛ علاوهبراین، در مدلهای پژوهش مشکل همخطی وجود نداشت.
در همین راستا ضریب خودشیفتگی مدیران در مدل اول 003/0 است. این ضریب در سطح اطمینان 99درصد مثبت و معنادار است و میتوان گفت که خودشیفتگی مدیران باعث افزایش هزینۀ بدهی میشود؛ بنابراین، فرضیۀ اول رد نمیشود؛ به همین ترتیب ضریب توانایی مدیران در مدل اول 027/0- است. این ضریب نیز در سطح اطمینان 99درصد منفی و معنادار است و میتوان گفت که توانایی بیشتر مدیران موجب کاهش هزینۀ بدهی میشود و فرضیۀ دوم نیز رد نمیشود. در مدل دوم نیز ضرایب خودشیفتگی و توانایی مدیران تقریباً مشابه مدل اول است؛ بااینحال در این مدل به دلیل وجود اثرات تعاملی، این ضرایب بهطور جداگانه تفسیر و بررسی نمیشوند. در مدل دوم، اثرات تعاملی این دو ضریب مدنظر است. با بررسی اثرات تعاملی خودشیفتگی و توانایی مدیران در مدل دوم میتوان دریافت که ضریب مدنظر برابر با 001/0 است و در هیچ یک از سطوح احتمال، معنادار نیست؛ بنابراین، میتوان اذعان داشت که توانایی و خودشیفتگی مدیران دو ویژگی مختلف مدیران هستند و این دو ویژگی نمیتوانند اثرات یکدیگر را تعدیل کنند؛ بنابراین، فرضیۀ سوم رد میشود. یکی از دلایل احتمالی برای این عدم معناداری، میتواند به محدودیتهای روش اندازهگیری خودشیفتگی براساس اندازۀ امضا بازگردد. اندازۀ امضا ممکن است متأثر از محدودیتهای فیزیکی یا قالبهای ازپیشتعیینشده در فرمهای رسمی باشد که این موضوع میتواند بر دقت شاخص اثرگذار باشد؛ بنابراین، برای جبران این ضعف از شاخص روانشناسی امضا نیز استفاده شده است که نتایج مبتنیبر آن نشاندهندۀ تأثیر تعاملی معنادار و تفسیرپذیر است.
آزمون حساسیت
همانطور که پیشتر اشاره شد، در پژوهشهای گذشته همواره اندازۀ امضا بهعنوان معیار خودشیفتگی مدیران در نظر گرفته شده است که ممکن است دچار اشکال باشد و همین مسئله موجب عدم معناداری اثرات تعاملی خودشیفتگی و توانایی مدیران شده باشد. درواقع اندازۀ امضا به دلیل راحتی اندازهگیری انتخاب میشود؛ بااینحال ممکن است به دلیل کوچکبودن محل امضا، اندازۀ آن تغییر کند؛ بنابراین، در پژوهشحاضر، خودشیفتگی مدیران براساس روانشناسی امضا نیز اندازهگیری شده است. نتایج آزمون فرضیههای پژوهش براساس رویکرد جدید اندازهگیری خودشیفتگی مدیران در جدول (3) گزارش شده است.
جدول (3): نتایج آزمون فرضیههای پژوهش براساس رویکرد جدید اندازهگیری خودشیفتگی مدیران
(متغیر وابسته: هزینۀ بدهی)
Table (3) Results of testing research hypotheses based on a new approach to measuring managers' narcissism (Dependent variable: Cost of debt)
|
|
|
مدل اول پژوهش |
مدل دوم پژوهش |
||
|
متغیر |
نماد |
ضریب |
آماره t |
ضریب |
آماره t |
|
ضریب ثابت |
C |
-0/043** |
-2/498 |
-0/045*** |
-2/609 |
|
خودشیفتگی مدیران |
Narcissism |
0/002*** |
2/707 |
0/002*** |
2/634 |
|
توانایی مدیران |
Ability |
-0/028*** |
-4/291 |
-0/028*** |
-4/302 |
|
خودشیفتگی* توانایی مدیران |
Narcissism*Ability |
- |
- |
-0/022*** |
-2/607 |
|
اندازۀ شرکت |
Size |
0/006*** |
7/373 |
0/006*** |
7/447 |
|
اهرم مالی |
LEV |
0/015*** |
3/419 |
0/016*** |
3/606 |
|
رشد شرکت |
Growth |
0/002 |
0/743 |
0/002 |
0/837 |
|
بازدۀ دارایی |
ROA |
-0/060*** |
-8/193 |
-0/059*** |
-8/025 |
|
عمر شرکت |
Age |
-0/004 |
-1/578 |
-0/004 |
-1/627 |
|
استقلال هیئتمدیره |
BoardInd |
-0/011** |
-2/471 |
-0/010** |
-2/224 |
|
تصدی مدیران |
MTenure |
-0/0004** |
-1/988 |
-0/0003 |
-1/608 |
|
دوگانگی وظایف مدیران |
MDuality |
0/004*** |
2/662 |
0/004*** |
2/808 |
|
سال و صنعت |
Year&Industry |
کنترل شد |
|||
|
آماره F |
55/793 |
53/148 |
|||
|
سطح معناداری آماره F |
0/000 |
0/000 |
|||
|
ضریب تعیین |
0/600 |
0/597 |
|||
|
ضریب تعیین تعدیلشده |
0/589 |
0/586 |
|||
|
ناهمسانی واریانس (سطح معناداری) |
3/102(0/000) |
3/806(0/000) |
|||
|
خودهمبستگی (سطح معناداری) |
25/852(0/000) |
24/362(0/000) |
|||
|
حداکثر مقدار آماره VIF برای همخطی |
3/523 |
4/102 |
|||
* و ** و *** بهترتیب معناداری در سطح معناداری 90درصد و 95درصد و 99درصد را نشان میدهند.
براساس نتایج مندرج در جدول (3) ضریب متغیر خودشیفتگی مدیران در مدل اول 002/0 است. این ضریب در سطح اطمینان 95درصد مثبت و معنادار است. میتوان گفت که خودشیفتگی مدیران باعث افزایش هزینۀ بدهی میشود که مطابق با نتایج اصلی است و فرضیۀ اول رد نمیشود؛ به همین ترتیب ضریب متغیر توانایی مدیران در مدل اول 028/0- است. این ضریب نیز در سطح اطمینان 95درصد منفی و معنادار است و میتوان گفت که توانایی بیشتر مدیران موجب کاهش هزینۀ بدهی میشود؛ بدین ترتیب فرضیۀ دوم نیز همسو با نتایج اصلی رد نمیشود.
با بررسی اثرات تعاملی خودشیفتگی و توانایی مدیران در مدل دوم میتوان دریافت که ضریب مدنظر برابر با 022/0- و در سطح اطمینان 99درصد منفی و معنادار است. باتوجهبه منفیبودن ضریب اثرات تعاملی و مثبتبودن ضریب خودشیفتگی مدیران در مدل اول میتوان گفت که توانایی بیشتر مدیران، اثرات مثبت خودشیفتگی بر هزینۀ بدهی را تضعیف میکند. ضریب توانایی مدیران در مدل اول منفی است و به دلیل آنکه اثرات تعاملی نیز منفی است، میتوان گفت که خودشیفتگی بیشتر، اثرات منفی توانایی مدیران بر هزینۀ بدهی را تقویت میکند. در حالت کلی میتوان چنین بیان کرد که توانایی بیشتر مدیران لازمۀ کاهش اثرات مثبت خودشیفتگی بر هزینۀ بدهی است و خودشیفتگی میتواند به تقویت اثرات منفی توانایی مدیران بر هزینۀ بدهی کمک کند؛ بدین ترتیب میتوان گفت که «مدیر توانای خودشیفته بهتر از مدیر بدون توانایی اما خودشیفته است»؛ بنابراین، فرضیۀ سوم براساس این روش اندازهگیری خودشیفتگی مدیران رد نمیشود.
براساس نتایج مدل دوم در جدول (3)، بیان شد که «مدیر توانای خودشیفته بهتر از مدیر بدون توانایی اما خودشیفته است»؛ بااینحال در جدول (2)، نتایج فرضیۀ سوم تأیید نشد؛ اما این سؤال وجود دارد که اگر مدیر توانا، غیرخودشیفته نیز باشد (شرایط ایدئال) چه تأثیری بر هزینۀ بدهی خواهد داشت؛ بنابراین، برای آنکه نتیجهگیری جامعتری ارائه شود، مدیران مطابق با سطح خودشیفتگی و سطح توانایی رتبهبندی شدند. بدینصورت که اگر شرکت ازنظر توانایی در چارک چهارم (بیشترین سطح توانایی) و ازنظر خودشیفتگی در چارک اول (کمترین خودشیفتگی) باشد، نمرۀ 3 در نظر گرفته میشود. اگر شرکت ازنظر توانایی در چارک اول (کمترین سطح توانایی) و ازنظر خودشیفتگی در چارک چهارم (بیشترین خودشیفتگی) باشد، نمرۀ 1 در نظر گرفته میشود. سایر شرکتها (مدیران توانا و خودشیفته یا مدیران غیرتوانا و غیرخودشیفته) در میانه قرار میگیرند و نمرۀ 2 برای آنها لحاظ میشود. درواقع هدف از این کار بررسی تأثیر یک سطح آستانهای از نقش مدیران با توانایی زیاد و کمترین خودشیفتگی بر هزینۀ بدهی است. این رتبهبندی براساس هر دو شاخص خودشیفتگی مدیران انجام شده است؛ بنابراین، به دلیل آنکه شاخص روانشناسی امضا خود بهصورت رتبهای بوده است، مدیران با نمرۀ روانشناسی امضا3 ، بهعنوان خودشیفته و مدیران با نمرۀ روانشناسی امضا صفر بهعنوان غیرخودشیفته و سایر مدیران با نمرۀ 1 و 2 بهعنوان مدیران با خودشیفتگی متوسط در نظر گرفته شدهاند. نتایج مدنظر در جدول (4) گزارش شده است.
براساس نتایج مشاهده میشود که مدیران توانای غیرخودشیفته، اثر منفی و معنادار بر هزینۀ بدهی دارند؛ زیرا ضریب متغیر مدنظر در دو مدل به ترتیب 006/0- و 012/0- بوده و هر دو ضریب در سطح اطمینان 95درصد منفی و معنادار است؛ بدین ترتیب میتوان گفت که حضور مدیران توانای با کمترین میزان خودشیفتگی، بهترین سناریو برای کاهش هزینۀ بدهی است و حضور مدیران با کمترین توانایی و بیشترین سطح خودشیفتگی بدترین سناریو برای شرکت در راستای کاهش هزینۀ بدهی است؛ بنابراین، میتوان فرضیۀ سوم را در حالت کلی و براساس نتایج بهدستآمده در سطح اطمینان 95درصد تأیید کرد.
جدول (4): نتایج تأثیر مدیران توانای غیرخودشیفته بر هزینۀ بدهی
Table (4) Results of the effect of capable non-narcissistic managers on the cost of debt
|
شاخص خودشیفتگی |
|
اندازۀ امضا |
روانشناسی امضا |
||
|
متغیر |
نماد |
ضریب |
آماره t |
ضریب |
آماره t |
|
ضریب ثابت |
C |
-0/016 |
-0/920 |
-0/015 |
-0/888 |
|
مدیران توانای غیرخودشیفته |
Ability-NonNarcissism |
-0/006*** |
-3/439 |
-0/012*** |
-5/215 |
|
اندازۀ شرکت |
Size |
0/005*** |
6/851 |
0/006*** |
7/462 |
|
اهرم مالی |
LEV |
0/016*** |
3/637 |
0/017*** |
3/635 |
|
رشد شرکت |
Growth |
0/001 |
0/552 |
0/001 |
0/636 |
|
بازدۀ دارایی |
ROA |
-0/067*** |
-9/149 |
-0/063*** |
-8/508 |
|
عمر شرکت |
Age |
-0/004* |
-1/829 |
-0/004 |
-1/567 |
|
استقلال هیئتمدیره |
BoardInd |
-0/010** |
-2/376 |
-0/009** |
-2/045 |
|
تصدی مدیران |
MTenure |
-0/0003 |
-1/649 |
-0/0003 |
-1/639 |
|
دوگانگی وظایف مدیران |
MDuality |
0/004** |
2/460 |
0/004*** |
2/920 |
|
سال و صنعت |
Year&Industry |
کنترل شد |
|||
|
آماره F |
60/146 |
57/618 |
|||
|
سطح معناداری آماره F |
0/000 |
0/000 |
|||
|
ضریب تعیین |
0/609 |
0/598 |
|||
|
ضریب تعیین تعدیلشده |
0/599 |
0/588 |
|||
|
ناهمسانی واریانس (سطح معناداری) |
3/001(0/000) |
3/672(0/000) |
|||
|
خودهمبستگی (سطح معناداری) |
22/210(0/000) |
22/109(0/000) |
|||
|
حداکثر مقدار آماره VIF برای همخطی |
2/163 |
2/623 |
|||
* و ** و *** بهترتیب معناداری در سطح معناداری 90درصد و 95درصد و 99درصد را نشان میدهند.
باتوجهبه اینکه براساس پژوهشهای گذشته، نتایج متناقضی برای توانایی و خودشیفتگی مدیران و اثرات آن بر هزینۀ بدهی و متغیرهای مشابه به دست آمده است، پس ممکن است رابطۀ خودشیفتگی و توانایی مدیران با هزینۀ بدهی رابطۀ غیرخطی Uشکل باشد. رابطۀ Uشکل به این معنا است که در سطوح کم خودشیفتگی، مدیران ممکن است با دقت بیشتری تصمیمگیری کنند و درنتیجه هزینۀ بدهی کمتری داشته باشند. مطالعات حسنزاده کوچو (Hassanzadeh, 2023) رابطۀ منفی خودشیفتگی و هزینۀ بدهی را نشان داد. مطالعاتی نظیر مالمندیر و تیت (Malmendier & Tate, 2005) و ژانگ و همکاران (Zhang et al., 2021) نیز نشان دادهاند که سطح مناسبی از خودشیفتگی میتواند تأثیر مثبت بر عملکرد نوآوری و سرمایهگذاری شرکت داشته باشد که این امر بهنوبۀ خود ممکن است ریسک را کاهش دهد و هزینۀ بدهی را پایین بیاورد؛ اما با افزایش خودشیفتگی، تمایل به ریسکپذیری بیشتر میشود که میتواند به تصمیمات نادرست و افزایش هزینۀ بدهی منجر شود. مطالعات کیم و اندرسون (Kim & Anderson, 2024) و گالاریوتس و همکاران (Galariotis et al., 2021) به این مسئله اشاره کردهاند که خودشیفتگی بیشازحد مدیران میتواند به تضاد منافع بیشتر، تصمیمات مالی پرریسکتر و درنتیجه، افزایش هزینۀ بدهی منجر شود. هولتزمن و دانلان (Holtzman & Donnellan, 2015) نیز بیان کردند که هر فردی درجاتی از خودشیفتگی دارد که ممکن است برای عملکرد روزانه مفید باشد. برای توانایی مدیران نیز وجود رابطۀ غیرخطی به همین شکل تفسیرپذیر است؛ پس ممکن است بتوان رابطهای غیرخطی بین خودشیفتگی و توانایی مدیران با هزینۀ بدهی متصور شد. رابطۀ غیرخطی بین خودشیفتگی و توانایی مدیران با هزینۀ بدهی ممکن است نشاندهندۀ پیچیدگی رفتارهای مدیریتی باشد؛ به همین دلیل برای بررسی چنین مسئلهای، روابط غیرخطی خودشیفتگی و توانایی مدیران بر هزینۀ بدهی مطابق با رابطۀ (4) برآورد شد.
رابطۀ (4)
نتایج برآورد رابطۀ (4) در جدول (5) گزارش شده است. براساس نتایج مشاهده میشود که باوجود مجذور خودشیفتگی مدیران در مدل رگرسیونی، خودشیفتگی اثر منفی (11/0-) و معنادار در سطح معناداری 90درصد بر هزینۀ بدهی دارد و مجذور خودشیفتگی اثر مثبت (006/0) و معنادار در سطح معناداری 90درصد بر هزینۀ بدهی دارد. درواقع میتوان گفت که خودشیفتگی همواره موجب افزایش هزینۀ بدهی نمیشود، بلکه یک رابطۀ Uشکل بین خودشیفتگی مدیران و هزینۀ بدهی وجود دارد؛ بهطوریکه خودشیفتگی در سطح پایین، موجب کاهش هزینۀ بدهی میشود، اما زمانی که خودشیفتگی مدیران بیشازحد افزایش پیدا کند، هزینۀ بدهی را افزایش میدهد. در مدل دوم و با شاخص دیگر اندازهگیری خودشیفتگی مدیران، نتایج بهمراتب قویتر است و در سطح اطمینان 95درصد نتایج وجود رابطۀ غیرخطی بین خودشیفتگی مدیران و هزینۀ بدهی تأیید شد. این نتایج نمیتواند نقضکنندۀ نتایج فرضیۀ اول باشد؛ زیرا در فرضیۀ اول تأثیرات متوسط خودشیفتگی بر هزینۀ بدهی بررسی شده است و ممکن است این تأثیر در سطوح مختلف خودشیفتگی متفاوت باشد؛ بنابراین، نتایج مدل غیرخطی بهنوعی تکمیلکنندۀ فرضیۀ اول است و نه نقضکنندۀ آن. این نتایج نشاندهندۀ پیچیدگی رابطۀ بین خودشیفتگی و هزینۀ بدهی است. همانطور که اشاره شد، رابطۀ Uشکل به این معنی است که در سطوح پایین خودشیفتگی، مدیران خودشیفته ممکن است تصمیمات مالی بهتری بگیرند و هزینۀ بدهی را کاهش دهند؛ اما با افزایش خودشیفتگی، این رفتار ممکن است به سمت ریسکپذیری بیشتر و تصمیمات نادرست تغییر کند که درنتیجه هزینۀ بدهی را افزایش میدهد. این یافته به این معناست که فرضیۀ اول که اثر متوسط خودشیفتگی را بررسی کرده، تنها بخشی از واقعیت را منعکس میکند و نتایج آزمون غیرخطی نشاندهندۀ رابطۀ Uشکل است که میتواند بهعنوان توسعهای از چارچوب نظری اولیه تفسیر شود، نه نقض آن؛ بنابراین، تبیین رابطۀ خطی در فرضیۀ اول بهمنزلۀ سادهسازی برای تحلیل اولیه است و یافتههای تکمیلی پژوهش نشان میدهد که تأثیر خودشیفتگی میتواند بسته به سطح آن متفاوت باشد.
با بررسی توانایی مدیران مشاهده میشود که ضریب توانایی مدیران در مدل اول و دوم منفی (026/0-) و در سطح اطمینان 95درصد معنادار است؛ بااینحال مجذور توانایی مدیران معنادار نیست؛ بدین ترتیب برای توانایی مدیران رابطۀ خطی باید متصور شد و همواره توانایی بیشتر مدیران موجب کاهش هزینۀ بدهی میشود.
جدول (5): نتایج آزمون رابطۀ غیرخطی خودشیفتگی و توانایی مدیران با هزینۀ بدهی
Table (5) Results of the test of the nonlinear relationship between narcissism and managers' ability with the cost of debt
|
شاخص خودشیفتگی: |
|
اندازه امضا |
روانشناسی امضا |
||
|
متغیر |
نماد |
ضریب |
آماره t |
ضریب |
آماره t |
|
ضریب ثابت |
C |
0/447* |
1/702 |
-0/056*** |
-5/157 |
|
خودشیفتگی مدیران |
Narcissism |
-0/110* |
-1/867 |
-0/019** |
-10/312 |
|
مجذور خودشیفتگی مدیران |
Narcissism*Narcissism |
0/006* |
1/919 |
0/005*** |
8/614 |
|
توانایی مدیران |
Ability |
-0/026*** |
-2/585 |
-0/026** |
-2/474 |
|
مجذور توانایی مدیران |
Ability*Ability |
-0/020 |
-0/500 |
-0/057 |
-1/281 |
|
اندازۀ شرکت |
Size |
0/005*** |
8/887 |
0/006*** |
9/517 |
|
اهرم مالی |
LEV |
0/015*** |
2/653 |
0/016** |
2/736 |
|
رشد شرکت |
Growth |
0/002 |
0/859 |
0/003 |
1/117 |
|
بازدۀ دارایی |
ROA |
-0/063*** |
-8/102 |
-0/061*** |
-7/676 |
|
عمر شرکت |
Age |
-0/004*** |
-2/893 |
-0/003** |
-2/255 |
|
استقلال هیئتمدیره |
BoardInd |
-0/011** |
-2/156 |
-0/010** |
-2/250 |
|
تصدی مدیران |
MTenure |
-0/0004* |
-1/919 |
-0/0004** |
-2/174 |
|
دوگانگی وظایف مدیران |
MDuality |
0/003** |
2/416 |
0/003* |
1/907 |
|
سال و صنعت |
Year&Industry |
کنترل شد |
|||
|
آماره F |
60/146 |
57/618 |
|||
|
سطح معناداری آماره F |
0/000 |
0/000 |
|||
|
ضریب تعیین |
0/609 |
0/598 |
|||
|
ضریب تعیین تعدیلشده |
0/599 |
0/588 |
|||
|
ناهمسانی واریانس (سطح معناداری) |
4/823(0/000) |
3/684(0/000) |
|||
|
خودهمبستگی (سطح معناداری) |
24/776(0/000) |
23/648(0/000) |
|||
|
حداکثر مقدار آماره VIF برای همخطی |
5/372 |
4/939 |
|||
* و ** و *** بهترتیب معناداری در سطح معناداری 90درصد و 95درصد و 99درصد را نشان میدهند.
خودشیفتگی مدیران همواره بهعنوان ویژگی رایج در مدیریت شرکت به چشم میخورد. درحالیکه پیشینه نشان میدهد که تمایلات ریسکپذیری مدیران خودشیفته میتواند ازطریق نوآوری و رشد به سود سهامداران باشد، اما تضادهای نمایندگی را بهویژه در رابطه با هزینۀ بدهی ایجاد خواهد کرد؛ زیرا تأمینکنندگان مالی، چنین شرکتهایی را با مدیران خودشیفته دارای ریسک بیشتری میدانند و بنابراین، بازدۀ بیشتری برای تأمین مالی شرکت درخواست میکنند. از طرفی توانایی مدیریتی ویژگی مهمی است که به موفقیت سازمان کمک میکند. مدیران با توانایی زیاد دربارۀ کسبوکارها، صنایع و محصولاتی که به کار آنها مرتبط است، دانش بالایی دارند. مدیران توانا در مقایسه با سایر مدیران قادر به تصمیمگیری بهتر، مدیریت کارآمد کارکنان و شناسایی روندها و فناوریهای آینده هستند. مدیران با توانایی زیاد نقش اساسی در سیاست مالی شرکت دارند و هزینۀ بدهی را به دلیل کاهش تضاد نمایندگی کاهش میدهند. باتوجهبه دیدگاههای متضاد دربارۀ توانایی و خودشیفتگی مدیران و نقش آنها در هزینۀ بدهی، بررسی تعاملات بین خودشیفتگی و توانایی مدیران در این پژوهش بررسی شده است.
نتایج آزمون فرضیۀ اول نشان داد که خودشیفتگی مدیران موجب افزایش هزینۀ بدهی میشود. این نتیجه را میتوان به این صورت تفسیر کرد که مدیران خودشیفته به دلیل اعتمادبهنفس بیشازحد و تمایل به پذیرش ریسکهای مالی زیاد، اغلب تصمیمات پرریسکتری اتخاذ میکنند. این ویژگی باعث میشود اعتباردهندگان به شرکت بهعنوان یک ریسک بزرگتر نگاه کنند و نرخ بهره بیشتری برای جبران این ریسک در نظر بگیرند. مطالعاتی همچون مالمندیر و تیت (Malmendier & Tate, 2005) و کیم و اندرسون (Kim & Anderson, 2024) نیز نشان میدهند که خودشیفتگی مدیران میتواند موجب افزایش هزینههای نمایندگی و هزینۀ بدهی شود؛ زیرا اعتباردهندگان ریسکهای بیشتری را ازسوی این مدیران پیشبینی میکنند.
بهعنوان اقدامی کاربردی، هیئتمدیرۀ شرکتها میتوانند در فرایند انتخاب مدیران ارشد و ارزیابی عملکرد آنها، از ابزارهای سنجش روانشناختی و رفتارهای رهبری بهره ببرند تا میزان خودشیفتگی و تمایلات شخصیتی آنها را ارزیابی کنند. تنظیم سازوکارهای نظارتی قوی و شفاف توسط سیاستگذاران و نهادهای ناظر بازار سرمایه در تصمیمگیریهای مالی میتواند کمک کند تا اثرات منفی ناشی از ریسکپذیری بیشازحد مدیران خودشیفته کاهش یابد و اعتماد اعتباردهندگان تقویت شود. سرمایهگذاران نیز بهتر است در ارزیابی شرکتها، تنها به شاخصهای مالی بسنده نکنند و کیفیت تیم مدیریتی را نیز بررسی کنند؛ ازجمله بررسی سوابق تصمیمگیری مدیران، میزان شفافیت عملکرد آنها و نشانههای خودمحوری یا رفتارهای پرریسک. استفاده از دادههای رفتاری و تحلیل شخصیت مدیران در کنار تحلیل بنیادی شرکتها میتواند در کاهش ریسک سرمایهگذاری مؤثر باشد.
نتایج آزمون فرضیۀ دوم نشان داد که توانایی مدیران موجب کاهش هزینۀ بدهی میشود. این نتیجه را میتوان با این واقعیت توضیح داد که مدیران با توانایی زیاد از مهارتهای بهتری در ارزیابی ریسک، تصمیمگیری مالی و مدیریت منابع برخوردارند. این مهارتها اعتباردهندگان را مطمئن میکند که شرکت به شکل بهینهتری اداره میشود و احتمال نکول یا خطرات غیرمنتظره مالی کاهش مییابد. مطالعاتی همچون دمرجیان و همکاران (Demersjian et al., 2012)، خو و چئونگ (Khoo & Cheung, 2022) و دالوایی و همکاران (Dalwai et al., 2023) نیز نشان دادهاند که مدیران توانمند ازطریق بهینهسازی تصمیمات مالی و مدیریت بهتر بدهیها، قادر به کاهش هزینۀ بدهی شرکت هستند و این امر اعتماد اعتباردهندگان را به ساختار مالی شرکت تقویت میکند؛ در این راستا شرکتها میتوانند برای بهرهمندی از اثرات مثبت توانایی مدیریتی به توسعه و بهبود مهارتهای مدیریتی مدیران خود ازطریق برنامههایآموزشی و دورههای مدیریت مالی بپردازند. ایجاد سازوکارهای شفاف توسط هیئتمدیره برای ارزیابی عملکرد مدیران در مدیریت ریسک و تصمیمگیریهای مالی میتواند اعتماد اعتباردهندگان را افزایش دهد و به کاهش هزینۀ بدهی کمک کند.
بررسی اثرات تعاملی خودشیفتگی و توانایی مدیران در فرضیۀ سوم نشان داد که اثرات تعاملی خودشیفتگی و توانایی مدیران بر هزینۀ بدهی تأثیر ندارد. این نتایج بیانگر آن است که خودشیفتگی عامل مستقل تأثیرگذار بر هزینۀ بدهی است. دلیل آن ممکن است ضعف در شاخص خودشیفتگی باشد؛ در این راستا با بهرهگیری از رویکردی جدید برای اندازهگیری خودشیفتگی مدیران، مشاهده شد که توانایی بیشتر مدیران لازمۀ کاهش اثرات مثبت خودشیفتگی بر هزینۀ بدهی است؛ بدین ترتیب میتوان گفت که مدیر توانای خودشیفته بهتر از مدیر بدون توانایی اما خودشیفته است. این نتایج براساس تفکیک مدیران توانا و غیرتوانا و مدیران خودشیفته و غیرخودشیفته نیز تأییدکنندۀ آن است که حضور مدیران توانا با کمترین میزان خودشیفتگی، بهترین سناریو برای کاهش هزینۀ بدهی است. دلیل چنین مسئلهای را میتوان در کاهش ریسک اعتباری ناشی از حضورنداشتن مدیران خودشیفته و قدرت زیاد مذاکرۀ مدیران توانا جستوجو کرد؛ در این راستا به شرکتها پیشنهاد میشود با اعمال سیستم ارزیابی جامع، مدیران خودشیفتۀ توانا را از خودشیفتههای غیرتوانا شناسایی و تفکیک کنند. استفاده از روشهای روانشناختی دقیقتر برای اندازهگیری خودشیفتگی، بهویژه در ترکیب با ارزیابی تواناییهای مدیریتی میتواند به انتخاب مدیرانی منجر شود که ضمن برخورداری از مهارتهای مدیریتی عالی، کمترین تأثیر منفی را بر هزینۀ بدهی دارند. این رویکرد میتواند به شرکتها کمک کند تا به تعادل بهینهای میان شخصیت و توانایی در مدیریت دست یابند و هزینههای مالی را کاهش دهند.
نتایج بررسی بیشتر نشان داد که خودشیفتگی مدیران رابطۀ غیرخطی Uشکل با هزینۀ بدهی دارد. در راستای این نتایج باید گفت که هر فردی درجاتی از خودشیفتگی دارد که ممکن است برای عملکرد روزانه مفید باشد (Holtzman & Donnellan, 2015). خودشیفتهها دارای شخصیتهای بینا، برونگرا و کاریزماتیک هستند که آنها را به رهبران طبیعی تبدیل میکند (Brunell et al., 2008)؛ به همین دلیل سطح پایین خودشیفتگی موجب کاهش هزینۀ بدهی (به دلیل ایجاد شخصیت رهبری در مدیران) میشود؛ اما اگر خودشیفتگی از حد مشخصی فراتر رود، نهتنها به کاهش هزینۀ بدهی منتج نخواهد شد، بلکه افزایش هزینۀ بدهی را در پی خواهد داشت. این یافته بهنوعی توسعۀ فرضیۀ اول محسوب میشود که رابطۀ خطی متوسط را بررسی میکند و نباید بهعنوان تناقض تلقی شود؛ ازاینرو به هیئتمدیرۀ شرکتها پیشنهاد میشود تا مدیرانی را انتخاب کنند که از حدی معین از خودشیفتگی برخوردارند تا از اثرات مثبت آن بهرهمند شوند؛ درعینحال باید سیاستهایی را برای جلوگیری از افزایش بیشازحد آن تدوین کنند؛ مثل افزایش نظارت و مشاوره در سطوح عالی مدیریتی.
ازجمله محدودیتهای این پژوهش، استفادهنکردن از ابزارهای روانسنجی استاندارد مانند پرسشنامه NPI برای سنجش دقیقتر خودشیفتگی است. اگرچه روش روانشناسی امضا بهعنوان روشی نوآورانه بهکار رفته، این روش با چالشهایی همچون احتمال سوگیری ذهنی در تفسیر امضاها، پایینبودن پایایی بین ارزیابها، تأثیرپذیری از عوامل بیرونی مانند وضعیت فیزیکی یا شرایط محیطی و فقدان چارچوب نظری یکپارچه برای تفسیر ویژگیهایی نظیر شیب، فشار یا کشیدگی مواجه است. هرچند تلاش شده است تا با بهرهگیری از منابع معتبر روانشناسی و رعایت دقت در فرایند ارزیابی، این محدودیتها تا حد امکان کنترل شود، همچنان استفاده از روشهای مکمل مانند ابزارهای استاندارد روانسنجی میتواند به افزایش روایی نتایج کمک کند. محدودیت دیگر پژوهش به عدم ورود مستقیم و صریح برخی متغیرهای کلان اقتصادی، ازجمله نرخ تورم، نرخ بهره و سایر شاخصهای اقتصادی مؤثر بر فضای تأمین مالی مربوط میشود. اگرچه در این پژوهش تلاش شده با استفاده از متغیرهای مجازی سال و صنعت تا حدی اثر تفاوتهای زمانی و بخشی کنترل شود، این روش نمیتواند بهطور کامل نوسانات اقتصادی را در مدل لحاظ کند؛ نوساناتی که ممکن است بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم بر هزینۀ بدهی، رفتار اعتباری بازار و تصمیمات تأمین مالی شرکتها اثرگذار باشند؛ ازاینرو، نبود متغیرهای کلان در مدل رگرسیونی ممکن است بخشی از واریانس موجود در متغیر وابسته را نادیده بگیرد؛ درنتیجه، پیشنهاد میشود که پژوهشهای آتی با افزودن مستقیم شاخصهای اقتصادی کلان به مدل آماری، تحلیل دقیقتر و واقعگرایانهتری از روابط میان متغیرهای بررسیشده ارائه دهند.
تمرکز پژوهش بر نمونهای خاص از شرکتها و شرایط اقتصادی محدود، تعمیمپذیری نتایج به دیگر محیطها و صنایع را دشوار میکند. در پژوهشهای آتی پیشنهاد میشود که نمونههای گستردهتری از صنایع و کشورها بررسی شود تا اثرات تعاملی بین خودشیفتگی و توانایی مدیران در زمینههای مختلف بهتر درک شود. یکی دیگر از محدودیتهای پژوهش، سنجش توانایی مدیریتی تنها ازطریق شاخصهای مالی مانند کارایی عملیاتی است؛ درحالیکه توانایی مدیران میتواند شامل جنبههایی مانند تصمیمگیری راهبردی، نفوذ اجتماعی و مهارتهای رهبری تیمی نیز باشد. در پژوهشهای آتی استفاده از ابزارهای چندبعدی برای سنجش جامعتر این مفهوم توصیه میشود.
[1] Cost of debt (COD)
[2] Narcissism
[3] Ability Management
[4] Data Envelopment Analysis (DEA)
)